Marinet Haitsma

raadselachtig lichaam

Marinet — Sat, 18 Feb 2012 08:53:15 +0000

Ik bezoek mijn heel speciale tandarts in het UMC Utrecht. Eerst ga ik langs de kadowinkel in de hal. Voor mijn zoontje koop ik hersenen; zo’n plastic hoofd dat hij kan demonteren, om te zien waar zijn gedachten huizen. Voor een zieke vriendin koop ik een olifantje met de slurf omhoog; dit schijnt van belang te zijn voor haar levensvreugde. Aan mezelf geef ik het boek Lijf en leed kado. Ik kan het iedereen aanbevelen, het is spannender en boeiender dan veel romans. Neuroloog Jan van Gijn, die vroeger in het UMC werkte, vertelt verhalen uit de praktijk. Hoe een diagnose wordt gesteld, hoe artsen de plank misslaan, hoe de patiënt zelf, als geen ander, weet wat hem mankeert. Hoe lichaam en ziel samengaan in een ziekte. Als kind keek ik urenlang in de medische encyclopedie naar transparante foliepagina’s van het menselijk lichaam; elke laag toonde een andere functie. De spieren. De zenuwen. Het skelet. Zo kleedde je pagina voor pagina een mens uit, totdat je op het bot was – en daar hield alles op. De wondere wereld van de geneeskunde kwam nooit dichterbij voor mij. Ik werd een letterenstudent, en de letteren hebben andere wetten. Maar misschien bestaat een goed verhaal ook wel uit zoveel lagen: huid, zenuwen, spieren, botten. En eh… Waar huist de ziel?
Ik schrik op uit het boek. Mijn tandarts roept mijn naam, en ik schud hem de hand. “Loopt u met me mee?” Ik knik. We slenteren de route, een aantal gangen door, naar zijn spreekkamer. Onderweg luister ik naar het geslof van zijn tred. Dat sloffen heb ik vijf jaar lang gehoord, soms elke week. Vijf jaar lang nam hij me mee, met zijn slome stem, naar zijn spreekkamer. Waar we kletsten, giechelden, onderzochten. We bekeken tangetjes en haakjes, we smeerden met pasta’s, we boetseerden met gelei en hoogwaardig kunststof, we testten variaties in blaaskracht en boorkracht. Ik zei vele malen ja, en op sommige dagen nee. In deze spreekkamer kwamen lijf en leed onuitgesproken samen; mijn paniek verdween, en werd angst, en de angst verdween, en werd neutraal terrein, en uit de stilte ontsproot belangstelling – en een ontembare levensblijheid. Dat is het mysterie van lijf en leed: de onbegrensde mogelijkheden van miljarden verbindingen tussen hersenpaadjes, zenuwbanen, celkernen, en (epi)genen.
Vandaag vraagt hij ook weer hoe het met me gaat. Ik grijns. “Ik zie het al,” zegt hij. “Je bent klaar hier.”

wereldlief en leed

Marinet — Fri, 10 Feb 2012 12:11:28 +0000

Elke dag drink ik thee uit deze kop; petroleumblauw, roze bloemetjes, en een roodborstje met spillebeentjes in het midden. Ja, dat zijn veel verkleinwoorden… De gezelligheid sluipt naderbij. In de kop doe ik winterthee met een lik honing. En voordat ik het opdrink, kijk ik ernaar, in gedachten verzonken. Dit maakt me gelukkig. De intimiteit van deze kop thee, in stilte genuttigd, helemaal op mezelf, terwijl ergens ver weg de wereld om zoveel andere zaken draait. Ja, ik leef de hele week mee met de Elfstedenkoorts. Mijn voeten zijn onrustig: ze willen het ijs op, zwierezwaaien op de schaatsen uit mijn kindertijd. Maar die schaatsen verloor ik onderweg, tijdens een van de vele verhuizingen. De wereld draait om zoveel andere zaken. Mijn grote kop thee, er past bijna een halve liter in de bowl, is totaal oninteressant. Ik heb al eerder ontdekt dat mijn schrijverschap om dit punt draait: het piepkleine, onopgemerkte, de paar minuten tussen hete thee en een klam theezakje. Politiek activisme is me vreemd, hoewel ik bewust probeer te leven. Biologisch vlees, biologisch geteelde groente, vaker de tram of de fiets, kleding zo lang mogelijk hergebruiken – je zal wel moeten met de economische tegenwind – en zo nog wat dingen. En soms knarst het. Mijn piepkleine gelukjes. Mijn plakboek vol recepten, fotootjes en entreebewijzen van film en museum, mijn in de wind krakende wollen truien. De voorjaarsbloemen op mijn glazen tafel, die ik mezelf al voor Valentijnsdag gaf. Het donkergroene vierkante olijfzeepje dat ligt te drogen op de wastafel. De kruimel-appelcake, zoet en dampend in de oven. Het knarst wanneer ik vandaag in de NRC foto’s zie van kapotgeschoten Syrische burgers. Een schreeuw om hulp, met op de voorpagina een man die een kleutermeisje naar de camera draagt. Haar ledematen bungelen omlaag, je kunt in de open wond het beenbot zien. Misschien was ze vier of vijf jaar. Ik durf te wedden dat haar moeder ook wegdroomde bij een dienblad met kopjes thee. Onder de foto legt de journalist uit waarom de VN Veiligheidsraad niet ingrijpt in het geweld in Syrië. Terwijl er wel hulp was voor Libië, Egypte, Tunesië, in de lente die maar net achter ons ligt. Het punt is: ingrijpen in Syrië is gevaarlijk voor de gehele regio. Voor Israël en Libanon en Iran. Het wankele machtsevenwicht tussen die landen zou aan diggelen kunnen gaan. Dreigementen over en weer: een bom, wapens, terroristische aanslagen. De een helpen we, de ander niet. Ik slurp mijn thee en kijk naar het roodborstje. Ook menslievendheid is een kwestie van eigenbelang.

walk on the wild side

Marinet — Sun, 05 Feb 2012 14:45:21 +0000

Een vriendin zei: ‘Kijk vanavond naar de film Die Unerzogenen: De onopgevoeden. Precies jouw achtergrond.’ Ja. Precies de reden dat ik juist niet wilde kijken. Toch nam ik de film op. Een verstandig, slim meisje wordt volledig aan haar lot overgelaten door haar hippie-ouders die zich verdiepen in deals, drugs en partnerruil, en door de dagen heenzwerven, van uur tot uur. Ik kon de film bijna niet aanzien, zo herkenbaar waren sommige scènes; het meisje betrapt haar ouders met diverse andere partners, in ingewikkelde standjes. De moeder kruipt bij dochter in bed, de vader vecht met het meisje, dan weer knuffelen ze haar dood, vervolgens bralt de vader kritiek over het meisje; dat ze een nietsnut is en haar leven vergooit… – kortom, één grote emotionele wildernis. Ik zou er boeken over kunnen schrijven – en wie weet gebeurt dat ooit nog… En toch, het gekke is; kinderen wilden vroeger altijd bij ons spelen, want in deze wildernis kon en mocht zogenaamd alles, en dat heeft op de korte termijn beslist voordelen voor spelende kinderen. En de halve stad Gorinchem, waar ik ben opgegroeid, kende ons gezin, en had weleens in de tuin aan de wijn gezeten. Interessante gesprekken, lange zomeravonden, gierende vrouwenlachjes, bulderende mannenstemmen, geile kerels, diepzinnig doende zwervers, uitgeteerde junkmeisjes – iedereen bleef hangen in die zomertuin. En ik. Ik fantaseerde dat ik wegliep. Dat mijn ouders dood waren. Dat ik in een ander gezin opgroeide, in een ander land. Nou. Daar ben ik na talloze levens nu dan toch gearriveerd. En ik moet zeggen: veel is mij nog onbekend: uw taal, uw gewoonten, uw normen en waarden, uw moraal en uw ethiek, en de manier waarop u hier relaties aangaat. Maar ik heb de tijd, en al doende leer ik, en de beste les is elke dag: wat is dit leven fijn. Ver voorbij de wildernis.

aarde, water, lucht en vuur

Marinet — Sat, 28 Jan 2012 12:30:30 +0000

Nu ik jarig ben, vandaag, denk ik aan water, aarde, lucht, en vuur. Een paar dagen geleden was ik in de Winter Efteling, om met mijn zoon mijn verjaardag te vieren. Wij konden van achtbaan naar achtbaan, zo vaak dat we de slappe lach kregen. De bomen hingen vol met tikkende klokken, en met lampionnen. Hier en daar stonden kerstbomen met nepsneeuw; dat symboliseert oppervlakkig geluk. En daar heb ik zin in. De lichtheid van geluk. Maar het mooist van de Winter Efteling waren de straatvuren, die op de pleinen werden beheerd door wachters. Zij legden een vuur aan door houtblokken te stapelen in een weef-motief. Zo werd het vuur hoog en heet. Daar rondom stonden bankjes. En zo blijkt; de mens heeft meer behoefte aan warmte en vuur, dan aan een Smartphone. Want de vuren werden druk bezocht. Er waren een paar schoolklassen met pubers. En telkens zochten ze het vuur op, stopten hun smartphone weg, en keken minutenlang dromerig in de vlammen. Er kwam een vreemde rust over iedereen die bij het vuur zat. Het knapperen van de vlammen en het wegspringen van vonkjes – blijkbaar was het boeiender dan de berichten van What’s App. Vuur is beweging, warmte, actie, en contact. Van het vuur ga ik naar het water. Het vruchtwater waarin ik 9 maanden dobberde, brak op zaterdagmorgen 28 januari, 1967. Het nummer I’m a believer van The Monkees stond op 1. Mijn vader had enkele dagen eerder buikgriep, en op kranten naast het bed overgegeven. Mijn moeder hoopte dat het haar bespaard bleef, want ze was moe van de nogal lange zwangerschap. Op zaterdagmorgen vroeg braken eindelijk de vliezen; ik wilde toch wel naar buiten. De huisarts kwam, en hij deed iets, wat tegenwoordig verboden zou zijn. Omdat het weekend was, gaf hij mijn moeder een injectie om de weeën te versnellen. Zodoende werd ik in amper een uur gelanceerd; op een foto zie je me naar buiten vliegen, met gespreide armpjes. Ik was een dikkerd van ruim 8 pond, en ik had diepblauwe ogen onder plakkerig zwart haar. Zo begon mijn leven. Op een zaterdagmorgen in een rijtjeshuis in Zierikzee, in een gezin dat op dat moment redelijk stabiel leek. De astrologie bepaalde dat ik een luchtteken ben. Waar ik ook ga of sta: ik zoek ruimte, afstand, en licht. Ik droom weg, ik leef soms het liefst in mijn gedachtenwereld. Lucht geeft me spontane invallen, vreemde associaties, voeding, vogels, veel vogels, en lucht is net als vuur beweeglijk. En zo zoek ik aarde. Het is eind januari en de aarde slaapt. Maar ik voel het voorjaar. Het zit in piepkleine, dappere sneeuwklokjes die zich oprichten uit de kou. Het zit in de rondedans van mijn hond, op een modderig grasveldje. Het zit in de onrust waarmee ik taarten bak, rondjes ren, muziek draai, mensen opbel, met vriendinnen afspreek, of met collega’s de Open Dag doorsta. Diep onder ons, ergens in de grond, roert het voorjaar zich. We giechelen, lachen, maken grappen en grollen, mijn hart slaat sneller in het ochtendlicht.

volgens Aad de Haas

Marinet — Wed, 18 Jan 2012 18:29:11 +0000

Dit is een schilderij van Aad de Haas. Momenteel toont de Kunsthal het werk van deze Rotterdamse kunstenaar, die in de oorlog vertrok naar Limburg. En er niet meer wegging. Ik kende deze schilder niet. Zijn werk sprak me zeer aan. Ik hou van ontmoetingen. Welnu, hiernaast ziet u een ontmoeting tussen een stier en een hond. We kunnen ons afvragen waar de stier en de hond elkaar hebben ontmoet. Of ze elkaar vaker hebben gezien. Of ze wellicht op dezelfde plek wonen. En wat wisselen hun blikken uit. De stier is groter en sterker maar lijkt zich hiervan totaal onbewust. De hond is onderdanig en kijkt omhoog, naar de stier. Ik heb het idee dat de stier een poging doet om vrienden te worden: ‘Hé, hallo, hond.’ En misschien denkt de hond: ‘Eh… je hebt de verkeerde voor je…’ Is dit de taal tussen een stier en een hond? Of spreken ze met elkaar in geuren, in gesnuif, in een klapperend oor of een wapperende staart? Of horen ze elkaars poten schrapen in het zand?
Enfin, in de Kunsthal zie je deze prachtige ‘doezelige’ schilderijtjes met droomvoorstellingen. Maar ook oorlogstaferelen. En later, na zijn scheiding, ach ja, altijd na de scheiding… schilderde De Haas een serie pornografische werken; je ziet hem op een grote hoeveelheid panelen in allerlei standjes met zijn nieuwe vriendin. Deze pornografische serie riep veel kritiek op van vrienden, van gelovigen, etc.etc. Altijd hetzelfde. De seks komt “na de scheiding.” En daarmee begint de “kritiek vanuit de vriendenkring en de familie.”